Trong hệ thống đình làng ở Nhơn Trạch, Đình Phú Mỹ và Đình Phước Thiền được UBND tỉnh công nhận là Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật cấp Tỉnh vì không chỉ mang giá trị văn hóa – tín ngưỡng mà còn giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử đấu tranh cách mạng của địa phương qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.
Tại Đình Phú Mỹ, bên cạnh chức năng thờ cúng Thành hoàng Bổn cảnh, Tiền hiền – Hậu hiền và các vị thần bảo hộ, đình còn là một “căn cứ” cách mạng quan trọng. Trong suốt thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, nơi đây từng là địa điểm gặp gỡ, trao đổi công tác của cán bộ hai xã Phú Hội và Phú Mỹ. Giữa hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, đình làng đã trở thành nơi nuôi dưỡng tinh thần yêu nước, là điểm tựa để cán bộ, nhân dân bàn bạc kế hoạch, giữ vững phong trào cách mạng.
Không chỉ vậy, Đình Phú Mỹ còn ghi dấu một câu chuyện đầy xúc động về lòng tôn kính đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau khi hay tin Bác qua đời, trong hoàn cảnh chiến tranh và sự kiểm soát gắt gao của địch, người dân Phú Hội đã bí mật tổ chức lễ rước linh Bác vào đình thờ phụng thông qua hình thức tổ chức lễ Kỳ yên. Ba bức hoành phi nền đỏ chữ vàng ca ngợi công đức của Bác được treo trang trọng trong đình, thể hiện niềm tin son sắt của nhân dân vào con đường cách mạng mà Người đã chỉ dẫn: “Hồ nhiên nhi thiên, Chí vọng thâm ân, Minh hoài hậu đức” (Nghĩa là: Công lao của Người lồng lộng như trời, ơn Người sâu thẳm và đức của Người sáng mãi thiên thu). Ngày nay, người dân cũng duy trì nghi lễ dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh vào các ngày 19/5 và 2/9 hằng năm. Năm 1927, Đình Phú Mỹ tiếp tục được người dân chọn làm địa điểm dạy chữ quốc ngữ, góp phần nâng cao dân trí, phục vụ lâu dài cho sự nghiệp cách mạng.
Ngày nay, Đình Phú Mỹ đã trở thành "địa chỉ đỏ" để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống cách mạng, tinh thần yêu nước của dân tộc
Trong khi đó, Đình Phước Thiền cũng là một di tích tiêu biểu cho sự gắn bó giữa thiết chế đình làng với phong trào cách mạng. Những ngày khởi nghĩa giành chính quyền vào tháng Tám năm 1945, tại xã Phước Thiền, lực lượng Thanh niên Tiền Phong đã sử dụng đình làm nơi hội họp, bàn kế hoạch cướp chính quyền. Thời gian này, Ban Quý tế đình Phước Thiền cũng đã họp bàn và quyết định hiến cho cách mạng một đại hồng chung của đình để đúc vũ khí, phục vụ chiến đấu.
Nhằm tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, trong khuôn viên Đình Phước Thiền, chính quyền địa phương đã xây dựng Đài Liệt sĩ với dòng chữ “Tổ quốc ghi công” cùng nhà bia khắc tên các anh hùng liệt sĩ. Công tác chăm sóc, thắp hương tưởng niệm được duy trì thường xuyên, thể hiện đạo lý ‘Uống nước nhớ nguồn’ của dân tộc.
Đài Liệt sĩ và Nhà bia được xây dựng trang trọng trong khuôn viên Đình Phước Thiền
Bên cạnh đó, vào các dịp lễ lớn của đất nước như Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4), Quốc khánh (2/9), Đình Phú Mỹ và Đình Phước Thiền luôn được Hội Cựu chiến binh lựa chọn làm nơi tổ chức các buổi nói chuyện truyền thống, góp phần bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ, tiếp tục khẳng định vai trò của đình như một ‘địa chỉ đỏ’ trong giáo dục truyền thống cho các thế hệ.
Người dân thành kính thắp hương tưởng nhớ anh linh các anh hùng liệt sĩ tại Nhà bia Liệt sĩ
Có thể nói, cả Đình Phú Mỹ và Đình Phước Thiền là nơi hội tụ ý chí, niềm tin, lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết của nhân dân qua các thời kỳ đấu tranh gian khổ. Ngày nay, khi đất nước hòa bình và phát triển, hai ngôi đình không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn là địa chỉ giáo dục truyền thống quý báu cho thế hệ trẻ. Những giá trị lịch sử gắn liền với hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ vẫn được chính quyền và nhân dân Nhơn Trạch gìn giữ, góp phần bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm trong việc bảo tồn, phát huy di sản văn hóa – lịch sử của quê hương.
