DỰ ÁN LUẬT AN NINH DỮ LIỆU: HOÀN THIỆN HÀNH LANG PHÁP LÝ, BẢO ĐẢM AN NINH, AN TOÀN TRONG CHUYỂN ĐỔI SỐ

1. Hoàn thiện cơ sở pháp lý, bảo vệ an ninh dữ liệu toàn diện

Hiện nay, các quy định liên quan đến dữ liệu được điều chỉnh tại nhiều đạo luật khác nhau. Trong đó, Luật Dữ liệu chủ yếu điều chỉnh hoạt động tạo lập, thu thập, quản lý, khai thác và sử dụng dữ liệu; Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân tập trung bảo vệ quyền của chủ thể dữ liệu cá nhân; Luật An ninh mạng điều chỉnh các vấn đề về an ninh trong không gian mạng.

Tuy nhiên, vẫn cần có một đạo luật chuyên ngành quy định đầy đủ, xuyên suốt các biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu trong toàn bộ vòng đời dữ liệu. Vì vậy, dự án Luật An ninh dữ liệu được xây dựng nhằm bổ sung các cơ chế phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm an ninh dữ liệu, nhất là đối với dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng và các loại dữ liệu có tác động đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội. Qua đó, tạo cơ sở pháp lý để dữ liệu được khai thác, quản lý và sử dụng hợp pháp, an toàn, hiệu quả, phục vụ phát triển Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

2. Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, không phát sinh thủ tục và chi phí không cần thiết

Một trong những nguyên tắc quan trọng trong quá trình xây dựng dự án Luật là bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật có liên quan; chỉ quy định những nội dung đặc thù về bảo vệ an ninh dữ liệu, hạn chế trùng lặp, chồng chéo với các đạo luật hiện hành.

Dự thảo Luật hướng đến phân định rõ trách nhiệm giữa cơ quan quản lý nhà nước, chủ quản dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và các chủ thể có liên quan; bảo đảm nguyên tắc một việc có một cơ quan chủ trì, hạn chế tình trạng nhiều cơ quan cùng yêu cầu thực hiện những thủ tục tương tự.

Đặc biệt, các nghĩa vụ bảo vệ an ninh dữ liệu được định hướng thiết kế phù hợp với mức độ rủi ro thực tế, không áp dụng đồng loạt đối với mọi chủ thể, mọi loại dữ liệu. Việc tăng cường hậu kiểm, giảm thủ tục tiền kiểm nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo và khai thác giá trị kinh tế của dữ liệu, đồng thời hạn chế gánh nặng tuân thủ đối với người dân và doanh nghiệp.

3. Phân loại cấp độ rủi ro, áp dụng biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp

Dự án Luật xác định việc phân loại cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu là một trong những nội dung trọng tâm, làm cơ sở áp dụng các yêu cầu bảo vệ tương xứng với tính chất, mức độ nguy hiểm và khả năng xảy ra thiệt hại.

Theo nội dung báo cáo giải trình, việc đánh giá, kiểm toán, thẩm định an ninh dữ liệu được định hướng thực hiện tương ứng với cấp độ rủi ro. Đối với cơ quan, tổ chức xử lý dữ liệu cấp độ 1 và cấp độ 2, phương án được nêu trong báo cáo không làm phát sinh nghĩa vụ đánh giá, kiểm toán, thẩm định tương ứng.

Bên cạnh đó, Bộ Công an dự kiến nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, doanh nghiệp khởi nghiệp thông qua hướng dẫn tự đánh giá và công nhận, sử dụng lại kết quả kiểm thử, chứng nhận đã có.

Cách tiếp cận này nhằm tập trung nguồn lực bảo vệ vào những hoạt động có nguy cơ cao, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển, ứng dụng công nghệ mới và khai thác dữ liệu hợp pháp mà không phải thực hiện những nghĩa vụ vượt quá mức độ rủi ro thực tế.

4. Bảo vệ an ninh dữ liệu xuyên biên giới, tạo thuận lợi cho lưu chuyển dữ liệu hợp pháp

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế số, hoạt động lưu chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới ngày càng phổ biến, đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động đầu tư, thương mại điện tử và kinh doanh của doanh nghiệp.

Dự án Luật hướng đến hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ chủ quyền, an ninh dữ liệu với việc tạo thuận lợi cho hoạt động lưu chuyển dữ liệu hợp pháp. Theo đó, các quy định được nghiên cứu theo hướng kiểm soát trên cơ sở mức độ rủi ro thực tế, tập trung vào những loại dữ liệu và hoạt động có khả năng gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; tránh áp đặt các điều kiện không cần thiết đối với hoạt động dữ liệu hợp pháp.

Đồng thời, dự thảo Luật chú trọng hoàn thiện các biện pháp giám sát, cảnh báo, ứng phó sự cố và biện pháp kỹ thuật khẩn cấp, bảo đảm việc áp dụng các biện pháp này phù hợp với quy định pháp luật, không xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

5. Lấy con người làm trung tâm, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân

Bảo vệ an ninh dữ liệu không chỉ là bảo vệ hệ thống kỹ thuật, cơ sở dữ liệu mà còn trực tiếp góp phần bảo vệ người dân trước nguy cơ dữ liệu bị đánh cắp, chiếm đoạt, phá hoại, mua bán hoặc sử dụng trái phép. Do đó, dự án Luật hướng đến bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước với quyền riêng tư, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; không tạo ra những hạn chế hoặc nghĩa vụ không cần thiết trong quá trình khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu.

Việc hoàn thiện các quy định về bảo vệ an ninh dữ liệu sẽ góp phần củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp đối với môi trường số, tạo nền tảng để khai thác, phát huy giá trị của dữ liệu gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn.

6. Trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân trong bảo vệ an ninh dữ liệu

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo vệ an ninh dữ liệu cần có sự tham gia, phối hợp và ý thức trách nhiệm của từng cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân. Mỗi chủ thể cần nâng cao nhận thức về giá trị của dữ liệu, chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ thông tin trong quá trình thu thập, quản lý, khai thác, chia sẻ và sử dụng dữ liệu.

Người dân cần thận trọng khi cung cấp thông tin cá nhân, không tùy tiện chia sẻ dữ liệu cho các tổ chức, cá nhân không rõ nguồn gốc; chủ động bảo vệ tài khoản, mật khẩu và thông tin xác thực khi tham gia các hoạt động trên môi trường số. Các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm trong quản lý, bảo vệ dữ liệu thuộc phạm vi quản lý, kịp thời phát hiện và xử lý các nguy cơ mất an toàn dữ liệu theo quy định.

Việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu hướng đến hình thành cơ chế bảo vệ dữ liệu đồng bộ, phù hợp với thực tiễn; vừa bảo đảm an ninh, an toàn, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế số và chuyển đổi số quốc gia. Đây là nền tảng quan trọng góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch, tin cậy, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Lưu ý: Nội dung bài viết được tổng hợp theo định hướng và nội dung giải trình trong quá trình xây dựng dự án Luật An ninh dữ liệu; các quy định nêu trên chưa được xem là quy định pháp luật đã có hiệu lực thi hành.